Ang Lumang Baul Ni Don

Hindi ito isang kuwento ng kabayanihan. Hindi rin ito isang kuwento ng mga naligaw na kabataan sa pusod ng piniling landas. Ito ay hindi tipong maililimbag ng maramihan at mabibiling promo sa bangketa, at lalong hindi ito maituturing na isang obra maestra na papasa sa “Maalaala mo kaya.” Wala namang dapat na maalala sa kuwentong ito, maliban na lamang sa kusang pagtugaygay sa isipan ng mga bumubuo ng istorya. Hindi rin ito isang kuwento ng mga nakahanay sa rebolusyonaryo na naglundo sa maraming estudiyante upang tamasain ang malaya at tinig ng masa, talakayin ang aking pulitikal na pananaw, o ng kasaysayan ng mga tumulay noon sa gawaing progresibo sa ngalan ng prinsipyo at ng Sosyalismo. Ang mga trahedyang umangkin sa amin noon ay naging simbolo ng katapangan at nagsilbing ningas na laging buhay at kinatatakutan hanggang sa kasalukuyan. Maaaring hindi ganap na nabigyang pansin at talakayin ang pagiging aktibo namin noon sa organisasyong binubuo ng mga kabataang, ang tanging layunin ay maging mulat at may alam sa mga nagaganap at magaganap pa sa kapaligiran. Hindi ko rin nais na ipagdiinan na kami ay mga rebolusyonaryong nag-uumapaw sa prinsipyo at kaisipan. May nangyari nga ba sa mga pag-aalsang iyon? Sa mga malat na sigaw ng pakikipaglaban? Maaaring wala. Maaari ring hindi na namin nasulyapan ang paglaya sa tanikala ng eskuwelahang humulma ng galit at paglaban. Sa mababaw na tingin ay sasabihin ng ilan na malaya na nga ang lipunang ibininhi ng kolonisasyon. Ngunit tunay na ba tayong malaya? Tuluyan na bang nasiil ang mga pananamantala ng mga dayo at lokal na kapangyarihan na tumutunaw sa sariling interes at kalayaan ng bansa? Marapat lamang na suriing mabuti ang mga katanungang ito. Ito ang aking sariling opinyon at wala sa hinagap ko ang buhayin sa inyong isipan at sumang-ayon sa mga kilos-propaganda ng bayan.

Minabuti kong itago sa tunay na pagkakakilanlan ang ilang tauhan sa akdang ito. Ngunit marami pa rin sa kanila ang inilantad ko sa tunay na pangalan at tuwirang tinukoy sa hubad na kalagayan. Ganunpaman, wala akong balak na ilublob sila sa lusak, lalo na at hindi ko kayang ipaimbulog sila hanggang alapaap. Tumutulay pa rin sa mga ugat ko at alaala ang pagkakaibigan namin noon na marahil ay hindi kayang tunawin ng panahon. Marami pa rin sa kanila ang lubos na nakikipag-ugnayan. Ngunit wala na ang mga lumang tipiko sa usapan. Wala na ang bakas ng mga paglaban na nasa anyo nila noon. Natunaw na ang galit na tinig. Pinawi na rin ng panahon ang mga nalikhang sugat na minsang sumubok sa katatagan ng aming pagkakaibigan. Isa man sa kanila ang walang nais bumalik sa kuwentong iyon at damputin ang pira-pirasong alaala ng kahapon.

Maaaring sabihin ng ilan na isang imposible ang muling mailarawan ang mga nangyari pagkalipas ng mahigit anim na taon. Kaya maaari ring sabihin ng ilan na ang kuwentong ito ay tunay na kasinungalingan. Tunay na likhang isip lamang. Nais kong ipabatid na ang nilalaman ng kuwentong ito ay naisulat ko na noon pa, noong kasalukuyang hinahabi namin ang mga detalye at sangkap upang mabuo ang talaarawan ng aming buhay. Pinamagatan ko iyon na “Abo, sa hibla ng agiw” na ang pamagat ay hinango sa tula ni Manuel Ferrer ng U.P. Diliman at nailathala sa Philippine Collegian noong dekada Otsenta. Minsan ko na itong naipamudmod sa ilang kabilang sa kuwento, ang ilan pa nga sa kanila ay napaluha matapos na mabasa ang sariling karanasan, na lubhang ikinasiya ko naman sapagkat nagpapatunay lamang na naisalaysay ko sa makatotohanang paraan ang kanilang damdamin at hindi naitago ang mga lihim na halos hindi naibunyag sa marami. May mga pagtataka kung bakit ko

naisulat ang mga iyon. Dala lamang marahil na nakaimbak na masusing pagsusuri sa mga

araw na lumilipas.

Ngayon ay isinalin ko ito sa isang pambihirang sanaysay. Na ginamitan ng mga hindi

matarok na termino na lubhang nakapagpabago sa orihinal na anyo ng dating sinulat. Ngunit ang daloy ng kuwento ay nanatiling dalisay at walang bahid ng pagkukunwari at kasinungalingan. Ang mga dating kasama, mga lugar-tagpuan na nabanggit, mga pamosong tauhan, mga organisasyong kinabibilangan na naging sentro ng ilang tipiko ay nakalakip pa rin sa kabila ng pagtatangka kong itago sila sa isang lihim at magkaroon ng pribadong buhay at pangalan. Hindi ko rin nais na itago ang sarili kong karanasan na maaaring makapagpabago sa pagkakakilala ng ilan. Nais kong manatili ang tunay na kasaysayan, maaya man o nasa isang madilim na anyo, dahil walang pagsisisi o buntunan ng sisi sa nakaraan. Kung hindi dahil sa mga nakaraang iyon ay hindi ako magigising at maaahon sa kahibangan.

Katulad ng nasabi ko, hindi ito isang kuwento ng kabayanihan, ng isang radikal na pagkilos, ng dalawang pusong nag-ibigan, lumuha at naghiwalay ng landas. Hindi ito isang kuwentong panggising sa mga natutulog na damdamin ng mga kabataang naghahanap ng kasagutan sa mga katanungan. Hindi ko alam kung sa huli ay may nalutas na suliranin at maituturing na isang maganda at masayang wakas ang mga kabanata. Kung nasagot ba at nabigyan ng linaw ang mga abuhing usapin at ang maraming katanungan? Kung may patutunguhan ba ang kuwento matapos ang limampung kabanata na pinagbuhusan ng isip at panahon? Hindi mahalaga para sa akin ang maaaring sabihin ng mga mambabasang labis humatol. Maging malaya.

Ito ay isa lamang kuwento na nais kong ikuwento.

Isang mapagpalayang pagbati.

Don Bustamante